Przypowieść o talentach
Słowa Ewangelii według Świętego Mateusza
Jezus opowiedział swoim uczniom następującą przypowieść:
«Podobnie jest z królestwem niebieskim jak z pewnym człowiekiem, który mając się udać w podróż, przywołał swoje sługi i przekazał im swój majątek. Jednemu dał pięć talentów, drugiemu dwa, trzeciemu jeden, każdemu według jego zdolności, i odjechał. Zaraz ten, który otrzymał pięć talentów, poszedł, puścił je w obieg i zyskał drugie pięć. Tak samo i ten, który dwa otrzymał; on również zyskał drugie dwa. Ten zaś, który otrzymał jeden, poszedł i, rozkopawszy ziemię, ukrył pieniądze swego pana.
Po dłuższym czasie powrócił pan owych sług i zaczął rozliczać się z nimi.
Wówczas przyszedł ten, który otrzymał pięć talentów. Przyniósł drugie pięć i rzekł: „Panie, przekazałeś mi pięć talentów, oto drugie pięć talentów zyskałem”. Rzekł mu pan: „Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego pana!”
Przyszedł również i ten, który otrzymał dwa talenty, mówiąc: „Panie, przekazałeś mi dwa talenty, oto drugie dwa talenty zyskałem”. Rzekł mu pan: „Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego pana!”
Przyszedł i ten, który otrzymał jeden talent, i rzekł: „Panie, wiedziałem, że jesteś człowiekiem twardym: żniesz tam, gdzie nie posiałeś, i zbierasz tam, gdzie nie rozsypałeś. Bojąc się więc, poszedłem i ukryłem twój talent w ziemi. Oto masz swoją własność!” Odrzekł mu pan jego: „Sługo zły i gnuśny! Wiedziałeś, że żnę tam, gdzie nie posiałem, i zbieram tam, gdzie nie rozsypałem. Powinieneś więc był oddać moje pieniądze bankierom, a ja po powrocie byłbym z zyskiem odebrał swoją własność. Dlatego odbierzcie mu ten talent, a dajcie temu, który ma dziesięć talentów. Każdemu bowiem, kto ma, będzie dodane, tak że nadmiar mieć będzie. Temu zaś, kto nie ma, zabiorą nawet to, co ma. A sługę nieużytecznego wyrzućcie na zewnątrz – w ciemności! Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów”».
Oto słowo Pańskie.
Albo:
Przypowieść o talentach
Słowa Ewangelii według Świętego Mateusza
Jezus opowiedział swoim uczniom następującą przypowieść:
«Podobnie jest z królestwem niebieskim jak z pewnym człowiekiem, który mając się udać w podróż, przywołał swoje sługi i przekazał im swój majątek. Jednemu dał pięć talentów, drugiemu dwa, trzeciemu jeden, każdemu według jego zdolności, i odjechał.
Po dłuższym czasie powrócił pan owych sług i zaczął rozliczać się z nimi.
Wówczas przyszedł ten, który otrzymał pięć talentów. Przyniósł drugie pięć i rzekł: „Panie, przekazałeś mi pięć talentów, oto drugie pięć talentów zyskałem”. Rzekł mu Pan: „Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego Pana!”»
Przypowieść o talentach pokazuje obraz w którym trzeci sługa niczego nie zmarnował i oddaje panu cały talent, a mimo to słyszy, że jest sługą złym i gnuśnym. Czego więc pan naprawdę oczekiwał?
«Dobrze, sługo dobry i wierny!»
Odpowiedzi warto szukać najpierw u dwóch pierwszych sług: jeden zyskał pięć talentów, drugi dwa, a obaj słyszą od pana te same słowa. Pan nie porównuje kwot i nie wypomina drugiemu, że przyniósł mniej. Hiszpański dominikanin i biblista Juan Huarte Osácar wyjaśnia to w rozważaniu na stronie hiszpańskich dominikanów: pan w pełni ufa sługom, bo zostawia im cały swój majątek, i nie żąda od nich niczego ponad ich możliwości. Dlatego ocenia ich nie po wyniku, ale po tym, jak zajęli się tym, co dostali.
Zaskakuje też samo brzmienie pochwały: pięć talentów to była duża suma, a pan mówi, że sługa był wierny «w rzeczach niewielu». Jak wyjaśniają przypisy do 25. rozdziału Ewangelii Mateusza w katolickim przekładzie Biblii wydawanym przez biskupów Stanów Zjednoczonych, nawet tak duże sumy znaczą niewiele w porównaniu z tym, co pan chce sługom teraz powierzyć. Nagrodą za wierność jest więc jeszcze większe zaufanie i zaproszenie do radości pana, a słyszy je tak samo ten, kto dostał niewiele, jak ten, kto dostał dużo.
«Bojąc się więc, poszedłem i ukryłem twój talent w ziemi»
Trzeci sługa sam wyjaśnia, dlaczego nic nie zrobił: był przekonany, że pan jest «człowiekiem twardym», i bał się go. Tymczasem ten sam pan powierzył sługom cały swój majątek, a dwóch pierwszych zaprosił do swojej radości. Dlatego Benedykt XVI w rozważaniu przed modlitwą Anioł Pański z 2008 r. nazwał strach niewłaściwą postawą: sługa, który boi się pana i jego powrotu, zakopuje monetę i nic z niej nie wyrasta. Papież odnosił to do ludzi, którzy przyjęli chrzest, Komunię i bierzmowanie, a potem przykryli te dary fałszywym obrazem Boga, paraliżującym wiarę i dobre czyny.
Pan nie prostuje tego, co sługa o nim myśli, tylko bierze jego własne słowa: skoro tak uważał, powinien był przynajmniej oddać pieniądze bankierom, żeby przyniosły choćby niewielki zysk. Wina trzeciego sługi nie polega więc na tym, że dostał mało albo mało zarobił, tylko na tym, że ze strachu nie zrobił nic.
«Każdemu bowiem, kto ma, będzie dodane, tak że nadmiar mieć będzie»
Na pierwszy rzut oka to zdanie przypomina zasadę, według której bogaci bogacą się dalej, a biednym zabiera się resztę. Benedykt XVI wyjaśniał jednak w tym samym rozważaniu z 2008 r., że talenty z przypowieści oznaczają dary, które Jezus powierza uczniom, a to, co daje Chrystus, mnoży się, kiedy się tym dzieli. Ten, kto «ma», to więc sługa, który puścił talent w obieg, a ten, kto «nie ma», trzymał swój talent w ziemi tak, jakby go wcale nie posiadał.
Trzy lata później, w rozważaniu przed modlitwą Anioł Pański z 2011 r., papież wskazał dar, którego nikt nie może zostawić bez owocu: miłość. Nazwał ją podstawowym dobrem, bez którego każde inne dobro traci wartość, i dodał, że tylko ten, kto kocha, może mieć udział w radości Pana. Na pytanie, czego pan oczekuje od sług, przypowieść odpowiada więc prosto: żeby to, co od niego dostali, nie leżało w ziemi, tylko przynosiło owoc dla innych.
- Słowo „talent” zaczęło oznaczać zdolności dzięki tej przypowieści. Cytowany wcześniej Benedykt XVI przypominał w rozważaniu z 2008 r., że talent był starożytną monetą dużej wartości, a dopiero popularność przypowieści sprawiła, że jego nazwa stała się określeniem osobistych uzdolnień.
- Talent nie miał jednej, stałej wartości. Wydawcy amerykańskiego przekładu Biblii, wyjaśniają w przypisie do 18. rozdziału Ewangelii Mateusza, że była to jednostka pieniężna, której wartość zależała od metalu (złota, srebra lub miedzi) i od miejsca pochodzenia. W Nowym Testamencie talenty pojawiają się tylko u Mateusza: w tej przypowieści i w opowieści o słudze, który był winien królowi dziesięć tysięcy talentów (Mt 18,24).
- Poemat o dzielnej niewieście z pierwszego czytania jest w oryginale ułożony według alfabetu. Jak podaje przypis do 31. rozdziału Księgi Przysłów w tym samym amerykańskim przekładzie, utwór ma 22 wersy, a każdy zaczyna się od kolejnej litery alfabetu hebrajskiego. W przekładzie na polski tego układu nie widać, a liturgia czyta tylko wybrane wersy poematu.
- XXXIII niedziela zwykła jest w Kościele katolickim Światowym Dniem Ubogich. Ustanowił go papież Franciszek w 2016 r., a po raz pierwszy obchodzono go w 2017 r.
- Podobną przypowieść zapisał św. Łukasz. W jego wersji (Łk 19,12-27) dziesięciu sług otrzymuje po jednej minie, czyli innej starożytnej jednostce pieniężnej, a nie różne liczby talentów.
- Juan Huarte Osácar OP, „Pautas para la homilía” na XXXIII niedzielę zwykłą, dominicos.org, 19.11.2023 (hiszp.)
- Ewangelia według św. Mateusza, rozdz. 25, z przypisami, New American Bible, Revised Edition, USCCB (ang.)
- Benedykt XVI, Rozważanie przed modlitwą Anioł Pański, 16.11.2008 (ang.)
- Benedykt XVI, Rozważanie przed modlitwą Anioł Pański, 13.11.2011 (ang.)
- Ewangelia według św. Mateusza, rozdz. 18, z przypisami, New American Bible, Revised Edition, USCCB (ang.)
- Księga Przysłów, rozdz. 31, z przypisami, New American Bible, Revised Edition, USCCB (ang.)