Jezus zapowiada prześladowanie swoich wyznawców
Słowa Ewangelii według Świętego Łukasza
Jezus powiedział do swoich uczniów:
«Podniosą na was ręce i będą was prześladować. Wydadzą was do synagog i do więzień oraz z powodu mojego imienia wlec was będą przed królów i namiestników. Będzie to dla was sposobność do składania świadectwa. Postanówcie sobie w sercu nie obmyślać naprzód swej obrony. Ja bowiem dam wam wymowę i mądrość, której żaden z waszych prześladowców nie będzie mógł się oprzeć ani sprzeciwić.
A wydawać was będą nawet rodzice i bracia, krewni i przyjaciele i niektórych z was o śmierć przyprawią. I z powodu mojego imienia będziecie w nienawiści u wszystkich. Ale włos z głowy wam nie spadnie. Przez swoją wytrwałość ocalicie wasze życie».
«Będzie to dla was sposobność do składania świadectwa»
Słowo, które polski przekład oddaje jako „świadectwo”, to po grecku martyrion (μαρτύριον). Pochodzi od słowa martys (μάρτυς), czyli „świadek”. Tak nazywano człowieka, który przed sądem mówi, co sam widział i wie. Jezus zapowiada uczniom przesłuchania w synagogach, więzienia i stawanie przed królami i namiestnikami. Nie obiecuje, że ich to ominie. Zapowiada, że nawet tam będą mogli świadczyć o Nim.
Z czasem słowo martys zaczęło znaczyć coś więcej. Widać to już w Dziejach Apostolskich, które napisał ten sam Łukasz. Opisuje tam, jak w Jerozolimie wybrano siedmiu mężczyzn, którzy mieli dbać o ubogie wdowy przy codziennym rozdawaniu żywności. Jednym z nich był Szczepan. Przeciwnicy nie umieli odpowiedzieć na mądrość, z jaką mówił o Jezusie. Postawili go więc przed Wysoką Radą, najwyższym sądem żydowskim, a potem ukamienowali.
Przy tej śmierci był obecny młody Szaweł, późniejszy apostoł Paweł. Po latach Paweł wspomina tamtą chwilę i nazywa Szczepana właśnie świadkiem, martys (Dz 22,20). Słowo nie oznacza tu już tylko kogoś, kto zeznaje. Oznacza kogoś, kto za swoje świadectwo zapłacił życiem. Od niego pochodzi „martyr”, którym wiele języków nazywa męczennika.
Ten szczegół zmienia sens słów Jezusa. Świadek nie musi nikogo pokonać w sporze. Mówi to, co zna, a jego życie potwierdza słowa. Szczepan dał świadectwo także tym, jak umierał: prosił Boga, żeby nie poczytał jego zabójcom tego grzechu. Josep Boira w komentarzu do tej Ewangelii przypomina właśnie tę modlitwę za prześladowców.
Rzadko stajemy przed sądem za wiarę. Częściej mówimy o Jezusie tym, jak odpowiadamy na niechęć albo krzywdę. Szczepana nie uratowała długa mowa przed sądem. Jego śmierć stała się jednak świadectwem, które Paweł przywołał po latach, choć wtedy sam stał po stronie zabójców i pilnował ich szat.
«Postanówcie sobie w sercu nie obmyślać naprzód swej obrony»
Gdy apostoł Paweł stanął w Cezarei przed rzymskim namiestnikiem Feliksem, oskarżyciele przyprowadzili ze sobą zawodowego mówcę, retora Tertullusa (Dz 24,1). Paweł nie miał nikogo. Bronił się sam. Potem stawał jeszcze przed namiestnikiem Festusem i przed królem Agryppą (Dz 25–26). Słowa Jezusa o królach i namiestnikach spełniły się na nim dosłownie.
Łukasz zapisał, jak przebiegały te rozmowy. Paweł mówił Feliksowi o sprawiedliwości, o panowaniu nad sobą i o przyszłym sądzie. Namiestnik się przestraszył i odesłał go (Dz 24,25). Agryppa po wysłuchaniu apostoła rzucił, że niewiele brakuje, a Paweł zrobi z niego chrześcijanina (Dz 26,28).
To wyjaśnia, o co chodzi w obietnicy wymowy i mądrości. Jezus nie chwali braku przygotowania. Paweł nie był człowiekiem bez wykształcenia, bo uczył się Prawa u znanego nauczyciela Gamaliela (Dz 22,3). Jezus mówi o sercu. Ma ono postanowić zawczasu, że nie będzie zajmować się lękiem i układaniem obrony, tylko zaufa.
Często odkładamy rozmowę o wierze, aż będziemy mieć gotową odpowiedź na każde pytanie. Jezus nie stawia takiego warunku. Paweł nie odzyskał wtedy wolności, bo Feliks trzymał go w więzieniu jeszcze dwa lata (Dz 24,27). Z tamtej rozmowy to jednak sędzia wyszedł przestraszony, a nie oskarżony.
«Przez swoją wytrwałość ocalicie wasze życie»
Jezus mówi w jednej wypowiedzi dwie rzeczy, które trudno pogodzić. Niektórych uczniów prześladowcy zabiją, a jednak włos z głowy im nie spadnie. Ta obietnica nie dotyczy więc bezpieczeństwa ciała.
Wyjaśnia to ostatnie zdanie Ewangelii. Polskie «ocalicie» brzmi tak, jakby chodziło o uratowanie czegoś, co już mamy. W greckim tekście jest czasownik ktaomai (κτάομαι), czyli „nabyć, zdobyć”. Łukasz używa go w Dziejach Apostolskich, gdy rzymski dowódca mówi Pawłowi, że za wielką sumę nabył obywatelstwo rzymskie (Dz 22,28). W słowach Jezusa stoi forma czasu przyszłego tego samego czasownika: ktesesthe (κτήσεσθε).
Życie, o którym mówi Jezus, nie jest więc tylko czymś, co trzeba ochronić przed stratą. Uczniowie zdobywają je stopniowo, przez wytrwałość. Mogą stracić życie ciała i właśnie wtedy zdobyć to, które zostaje u Boga. Dlatego Jezus może zapowiadać śmierć niektórych uczniów i zarazem obiecywać, że włos z głowy im nie spadnie.
Widać to w historii św. Cypriana, biskupa Kartaginy w Afryce Północnej w III wieku. Niedługo przed śmiercią napisał krótkie dzieło o cierpliwości. Pisze w nim, że cierpliwość pozwala znosić prześladowania i doprowadza męczeństwo do końca. Jako przykład podaje Szczepana, który prosił o przebaczenie dla swoich zabójców.
W 258 r. rzymski namiestnik skazał Cypriana na ścięcie. John Chapman w haśle poświęconym Cyprianowi podaje, że przed egzekucją biskup kazał dać katu dwadzieścia pięć sztuk złota. Łatwo nam myśleć o wytrwałości jak o zaciskaniu zębów, byle przetrwać. Cyprian do ostatniej chwili robił to, o czym pisał: odpowiedział dobrem nawet człowiekowi, który miał go zabić.
- Patronką dnia jest św. Katarzyna Aleksandryjska, której wspomnienie dowolne przypada 25 listopada. Wspomnienie to wróciło do ogólnego kalendarza Kościoła w 2002 r.
- Według legendy Katarzyna pokonała w dyskusji uczonych, którzy mieli ją odwieść od wiary w Chrystusa. Tradycja dodaje, że wielu z nich było potem gotowych oddać życie za Ewangelię. Dlatego święta została patronką wydziałów filozofii.
- Pamięć o męczennicy z Aleksandrii od wieków przechowują mnisi z klasztoru na górze Synaj. Według tradycji aniołowie przenieśli tam jej ciało, a mnisi odnaleźli je w XV wieku.
- Zdanie „krew chrześcijan jest nasieniem” pochodzi z „Apologetyku” Tertuliana, obrony chrześcijan skierowanej do rzymskich urzędników, którzy ich sądzili. W rozdziale 50 autor pisze, że im częściej Rzymianie zabijają chrześcijan, tym więcej ich przybywa.
- Pieśń Mojżesza, o której mówi Apokalipsa, nawiązuje do pieśni Izraelitów po przejściu przez Morze Czerwone. Jej słowa zapisano w Księdze Wyjścia (Wj 15).
- Josep Boira, „Mercoledì, commento al Vangelo: Perseveranza”, opusdei.org (wł.)
- Św. Cyprian z Kartaginy, „On the Advantage of Patience” (Treatise 9), newadvent.org (ang.)
- J. Chapman, „St. Cyprian of Carthage”, Catholic Encyclopedia, 1908 (ang.)
- Tertulian, „The Apology”, rozdz. 50, Bibliothek der Kirchenväter (ang.)
- „Ordinary Time: November 25th” (wspomnienie św. Katarzyny Aleksandryjskiej), catholicculture.org (ang.)
- J. H. Thayer, Greek-English Lexicon of the New Testament, hasła: μάρτυς, μαρτύριον, κτάομαι, biblehub.com (ang.)