Czwartek

XXXIII tydzień zwykły

Zapowiedź zburzenia Jerozolimy

Słowa Ewangelii według Świętego Łukasza

Gdy Jezus był już blisko Jerozolimy, na widok miasta zapłakał nad nim i rzekł: «O gdybyś i ty poznało w ten dzień to, co służy pokojowi! Ale teraz zostało to zakryte przed twoimi oczami.

Bo przyjdą na ciebie dni, gdy twoi nieprzyjaciele otoczą cię wałem, oblegną cię i ścisną zewsząd. Powalą na ziemię ciebie i twoje dzieci z tobą, a nie zostawią w tobie kamienia na kamieniu za to, żeś nie rozpoznało czasu twojego nawiedzenia».

Rozważanie

«O gdybyś i ty poznało w ten dzień to, co służy pokojowi!»

Ewangelie wspominają o łzach Jezusa dwa razy. Przy grobie Łazarza Jan używa greckiego czasownika edakrysen (ἐδάκρυσεν), który oznacza ciche ronienie łez. Nad Jerozolimą Łukasz pisze eklausen (ἔκλαυσεν). Ten czasownik oznacza płacz słyszalny, głośny lament. Łukasz używa go też, gdy mówi o żałobnikach w domu Jaira (Łk 8,52) i o Piotrze, który po zaparciu się gorzko zapłakał (Łk 22,62).

Ten szczegół zmienia sposób, w jaki słyszymy słowa Jezusa nad miastem. To nie jest wyrok, tylko lament. Jezus płacze nad miastem, które jeszcze stoi, tak jak płacze się po stracie kogoś bliskiego. Dominikanka s. Carmen Román Martínez w komentarzu na stronie hiszpańskich dominikanów zwraca uwagę, że Jezus nie płacze nad własnym losem, choć idzie do miasta, w którym zginie. Płacze nad Jerozolimą i jej mieszkańcami.

Łatwo nam wyobrażać sobie Boga, który na odrzucenie odpowiada gniewem. Jezus odpowiada płaczem. Jego pierwsze słowa nad miastem wyrażają pragnienie: żeby poznało ono to, co służy pokojowi. Nawet zapowiedź oblężenia, która pada zaraz potem, Jezus wypowiada przez łzy.

«Ale teraz zostało to zakryte przed twoimi oczami»

Co właściwie umknęło Jerozolimie? Odpowiedź kryje się w ostatnim słowie Jezusa. Polskie „nawiedzenie” oddaje greckie episkopē (ἐπισκοπή). To słowo jest spokrewnione z czasownikiem, który oznacza odwiedzić kogoś, żeby się nim zaopiekować. Łukasz używa tego czasownika w dwóch radosnych scenach. Zachariasz wielbi Boga, bo nawiedził i wyzwolił swój lud (Łk 1,68). Ludzie w Nain chwalą Boga, że nawiedził swój lud, gdy Jezus wskrzesza syna wdowy (Łk 7,16).

To wyjaśnia, co zostało zakryte. W tych scenach Boże nawiedzenie oznacza pomoc i ratunek. Jerozolima miała tę pomoc u swoich bram, ale jej nie rozpoznała.

Papież Franciszek w porannym rozważaniu z 17 listopada 2016 r. mówił, że Pan odwiedza nas codziennie, i radził każdego dnia pytać siebie, czy nas dziś nawiedził. Takie pytanie ma sens, bo historia Jerozolimy pokazuje, że nawiedzenie można przeoczyć.

W tym samym rozważaniu papież przytoczył słowa św. Augustyna. Święty mówił, że boi się, gdy Jezus przechodzi obok, bo może Go nie rozpoznać. Augustyn nie mówi o lęku przed karą. Boi się tego, co spotkało Jerozolimę.

«Bo przyjdą na ciebie dni, gdy twoi nieprzyjaciele otoczą cię wałem, oblegną cię i ścisną zewsząd»

W 70 roku Jerozolimę oblegały rzymskie legiony Tytusa. Józef Flawiusz, żydowski historyk z I wieku, opisuje w „Wojnie żydowskiej”, jak Rzymianie otoczyli miasto murem. Mur miał prawie 40 stadiów długości, czyli ponad 7 kilometrów, a zbudowano go w trzy dni.

Słowa Jezusa spełniły się więc niemal dosłownie. Około czterdziestu lat po Jego płaczu nad Jerozolimą nieprzyjaciele rzeczywiście otoczyli ją wałem i ścisnęli zewsząd.

Jezus nie zapowiada jednak zemsty. Papież Franciszek w homilii z 19 listopada 2015 r. mówił, że Jezus płakał, bo Jerozolima nie zrozumiała drogi pokoju i wybrała drogę wrogości, nienawiści i wojny. Według papieża Jezus płacze także nad naszym światem, który wybiera tę samą drogę.

Wiadomości o oblężonych i zburzonych miastach słyszymy tak często, że łatwo przestajemy się nimi przejmować. Franciszek zachęcał do czegoś przeciwnego: na zakończenie tej homilii prosił o łaskę płaczu nad światem, który nie rozpoznaje drogi pokoju.

Czy wiesz, że…

  • Opowiadanie o płaczu Jezusa nad Jerozolimą zapisał tylko Łukasz. Inną skargę Jezusa nad miastem, ze słowami o kwoce, która zbiera pisklęta pod skrzydła, przytaczają Mateusz (Mt 23,37) i sam Łukasz w innym miejscu (Łk 13,34).
  • Kaplica Dominus Flevit, czyli „Pan zapłakał”, stoi na zachodnim zboczu Góry Oliwnej. Franciszkanie opiekujący się miejscami świętymi zbudowali ją w 1955 r., a jej dach ma przypominać łzę, jak wyjaśnia artykuł w serwisie Opus Dei. Samo miejsce sceny nie jest pewne, bo tradycja z biegiem wieków wskazywała różne punkty.
  • Przez wielkie okno za ołtarzem kaplicy widać Stare Miasto. Pielgrzym ogląda stamtąd podobną panoramę, jaką mógł widzieć Jezus schodzący do Jerozolimy od strony wioski Betfage.
  • Przed budową kaplicy, w latach 1953–1955, archeolodzy odkryli tam starożytny cmentarz z około stu grobami. Najstarsze groby pochodzą z epoki brązu, najmłodsze z czasów bizantyjskich, a obok znaleziono resztki kaplicy i klasztoru z mozaikami, być może z VII wieku.
  • Dziesiąty legion rzymski w czasie oblężenia w 70 r. rozbił obóz właśnie na Górze Oliwnej. Żołnierze stanęli więc na zboczu, którym Jezus schodził do miasta.
  • Psalm 122, jedna z pieśni pielgrzymów idących do Jerozolimy, wzywa do modlitwy o pokój dla miasta. Komentarz na portalu Catholic.net przypomina, że nazwę Jerozolimy tłumaczono jako „miasto pokoju”, więc słowa Jezusa o pokoju nawiązują zarówno do psalmu, jak i do imienia miasta.

Źródła