Dzień Syna Człowieczego nadejdzie niespodziewanie
Słowa Ewangelii według Świętego Łukasza
Jezus powiedział do swoich uczniów:
«Jak działo się za dni Noego, tak będzie również za dni Syna Człowieczego: jedli i pili, żenili się i za mąż wychodziły aż do dnia, kiedy Noe wszedł do arki; a przyszedł potop i wygubił wszystkich.
Podobnie jak działo się za czasów Lota: jedli i pili, kupowali i sprzedawali, sadzili i budowali, lecz w dniu, kiedy Lot wyszedł z Sodomy, spadł z nieba „deszcz ognia i siarki” i wygubił wszystkich; tak samo będzie w dniu, kiedy Syn Człowieczy się objawi.
W owym dniu, kto będzie na dachu, a jego rzeczy w mieszkaniu, niech nie schodzi, by je zabrać; a kto na polu, niech również nie wraca do siebie. Miejcie w pamięci żonę Lota. Kto będzie się starał zachować swoje życie, straci je; a kto je straci, zachowa je.
Powiadam wam: Tej nocy dwóch będzie na jednym posłaniu: jeden będzie wzięty, a drugi zostawiony. Dwie będą razem mleć na żarnach: jedna będzie wzięta, a druga zostawiona».
Pytali Go: «Gdzie, Panie?» On im odpowiedział: «Gdzie jest padlina, tam zgromadzą się i sępy».
Jezus mówi uczniom, że kto będzie się starał zachować swoje życie, straci je, a kto je straci, ten je zachowa. Dla pierwszych męczenników Polski, pustelników Benedykta, Jana, Mateusza i Izaaka oraz ich sługi Krystyna, te słowa wypełniły się dosłownie, bo w 1003 r. zginęli z rąk napastników, a Kościół czci ich jako świętych. Większość z nas nie zginie za wiarę, dlatego warto zapytać, co znaczy tracić życie w zwykłe dni.
«Miejcie w pamięci żonę Lota»
Jezus przypomina dwie historie z Księgi Rodzaju. Za dni Noego ludzie jedli i pili, żenili się i wychodzili za mąż, a za czasów Lota kupowali i sprzedawali, sadzili i budowali. W tym wyliczeniu nie ma nic złego, bo tak wygląda zwykłe życie, ale Jezus podkreśla, że trwało ono bez zmian aż do dnia, gdy przyszedł potop, a na Sodomę spadł deszcz ognia i siarki. Komentarz do Ewangelii w serwisie Opus Dei zwraca uwagę na drugą stronę tych historii: Noe budował arkę, gdy nic nie zapowiadało potopu, a Lot opuścił miasto, gdy wokół wszystko wydawało się w porządku. Obaj musieli wiele zostawić i zaufać, że Bóg ich prowadzi.
Żona Lota też wyszła z Sodomy, ale według Księgi Rodzaju obejrzała się za siebie i zamieniła w słup soli. Jezus wspomina o niej zaraz po słowach o człowieku, który będzie na dachu i nie powinien schodzić po rzeczy zostawione w mieszkaniu, oraz o tym, kto będzie na polu i nie powinien wracać do siebie. Św. Augustyn w jednym ze swoich pism widział w niej obraz ludzi, których Bóg wezwał, a oni zamiast iść naprzód, wciąż oglądają się na to, co zostawili. Jej los miał, jego zdaniem, ostrzegać innych, żeby tego niebezpieczeństwa nie lekceważyli.
Takie oglądanie się zna ktoś, kto postanowił zerwać z nałogiem albo zakończyć znajomość, która go niszczyła, a potem co wieczór wraca myślami do tego, co porzucił. Słowa o żonie Lota nie każą więc wymazać przeszłości, tylko ostrzegają przed przywiązaniem, które nie pozwala ruszyć z miejsca.
«Gdzie, Panie?»
Jezus mówi, że tej nocy dwóch będzie na jednym posłaniu, a dwie kobiety będą razem mleć na żarnach, i za każdym razem jedna osoba zostanie wzięta, a druga zostawiona. Z zewnątrz ich życie wygląda tak samo. Komentarz z hiszpańskojęzycznej „Biblia de la Iglesia en América” wyjaśnia, że nie decyduje o tym przypadek, ponieważ każdy odpowie za własne czyny, nawet jeśli z kimś dzieli dom i zajęcie.
Uczniowie chcą wiedzieć, gdzie to się stanie, i pytają: «Gdzie, Panie?». Jezus nie podaje miejsca, tylko odpowiada przysłowiem o padlinie i sępach. Ten sam komentarz tłumaczy je tak: martwego ciała nie da się ukryć w polu, a więc i przyjście Chrystusa nie umknie nikomu. Nie trzeba zatem wypatrywać miejsca ani daty, bo ważniejsze jest to, w jakim stanie zastanie nas ten dzień.
O taki stan pytał Jan Paweł II, gdy w 1997 r. w Gorzowie Wielkopolskim mówił o Braciach Polskich Męczennikach, patronach tamtejszej diecezji. Przyznał, że patrząc na ich świadectwo, każdy może się zastanawiać, czy starczyłoby mu wiary, nadziei i miłości, by postąpić tak samo. Dodał jednak, że w czasach, gdy nie trzeba już oddawać za wiarę krwi, tym wyraźniejsze musi być świadectwo codziennego życia: w rodzinie, w pracy, w szkole i w urzędzie. Tak można tracić życie w zwykłe dni, na przykład zachowując uczciwość w pracy, gdy ktoś namawia, by coś przemilczeć.
- Benedykt i Jan, dwaj z pięciu męczenników, przybyli do Polski z Italii. Byli uczniami włoskiego mnicha, św. Romualda, i według artykułu w „Folia Historica Cracoviensia” przyszli na prośbę cesarza Ottona III, by głosić Ewangelię poganom.
- Do włoskich pustelników dołączyli dwaj Polacy, Izaak i Mateusz. Pomagali przybyszom w nauce języka słowiańskiego, a piątym z zabitych był sługa wspólnoty, Krystyn.
- Pustelników zabili w 1003 r. rabusie, którzy szukali pieniędzy od Bolesława Chrobrego. Książę dał je na podróż do Rzymu po zgodę papieża na misję, ale napastnicy nie wiedzieli, że wyprawa nie doszła do skutku, a pieniądze zostały zwrócone.
- Nie wiadomo na pewno, gdzie stała pustelnia pięciu braci. Brunon nie podał nazwy miejscowości, dlatego dziś wskazuje się Międzyrzecz albo Kaźmierz koło Szamotuł, a tradycja od późnego średniowiecza łączyła ją z Kazimierzem Biskupim koło Konina.
- Relikwie męczenników przeniesiono do Gniezna, ale w 1038 r. trafiły do Czech. Zostały wykradzione podczas najazdu czeskiego księcia Brzetysława.
- Pierwszy kościół zbudowany w Bydgoszczy po II wojnie światowej nosi wezwanie Świętych Polskich Braci Męczenników. Pozwolenie na jego budowę kard. Stefan Wyszyński uzyskał od władz komunistycznych w 1973 r., o czym przypomniał Jan Paweł II w Bydgoszczy w 1999 r.
- Komentarz do Ewangelii „Chi cercherà di salvare la propria vita, la perderà”, opusdei.org, 13.11.2026 (wł.)
- Św. Augustyn, „Contra Faustum” XXII, 41, Bibliothek der Kirchenväter (ang.)
- „Biblia de la Iglesia en América”, tekst i komentarz do Łk 17,26-37, Obispado Castrense de Chile, 11.11.2022 (hiszp.)
- Jan Paweł II, homilia podczas liturgii słowa w Gorzowie Wielkopolskim, 2.06.1997
- K. Blaschke, „Pięciu braci męczenników. Pierwsi polscy eremici i ich kult”, „Folia Historica Cracoviensia” 22, 2016
- Jan Paweł II, homilia w Bydgoszczy, 7.06.1999