Sobota

Słowa o pozyskiwaniu przyjaciół padają zaraz po przypowieści o nieuczciwym rządcy. Gdy groziło mu zwolnienie, obniżył dłużnikom swojego pana długi, żeby potem mieć u kogo znaleźć dach nad głową. Jezus nie każe naśladować jego nieuczciwości, tylko zachęca uczniów, by równie przytomnie użyli tego, co mają w rękach. Dennis Hamm, jezuita i biblista z amerykańskiego Uniwersytetu Creighton, przypomina w rozważaniu do tej przypowieści, że w myśli żydowskiej i chrześcijańskiej wszystkie dobra należą do Boga, a człowiek jest tylko ich zarządcą. Podaje też przykłady mądrego użycia majątku: nakarmić głodnego, ubrać nagiego, pożyczyć komuś pieniądze bez liczenia na zwrot.

Skoro majątek jest powierzony, a nie własny, Jezus nazywa go „cudzym dobrem” i pyta, kto da coś na własność komuś, kto nie był wierny w cudzym. Wierność widać najlepiej w bardzo małych sprawach, bo tam zwykle nikt nas nie sprawdza: gdy oddajemy kasjerce resztę, którą przez pomyłkę wydała za dużo, uczciwie rozliczamy służbowy wyjazd albo w terminie zwracamy pożyczone pieniądze, choć nikt się o nie nie upomina. Jezus nie mówi więc, że pieniądze są nieważne. Mówi, że to, jak się z nimi obchodzimy, pokazuje, czy można nam powierzyć „prawdziwe dobro”.

Majątek łatwo jednak przestaje być narzędziem i zaczyna wydawać polecenia, dlatego Jezus mówi o dwóch panach. Sługa, który próbuje słuchać obu, w końcu jednego znienawidzi, a drugiego pokocha, z jednym będzie trzymał, a drugim wzgardzi. W tym miejscu polski przekład pisze Mamonę wielką literą, jak imię pana, któremu można służyć, choć kilka zdań wcześniej ta sama mamona była zwykłym majątkiem. Pieniądze stają się takim panem wtedy, gdy od nich zależy nasze poczucie bezpieczeństwa i gdy dla nich odkładamy na później ludzi: dziecko, które czeka na wspólny wieczór, albo przyjaciela, któremu obiecaliśmy pomoc.

Nie wynika z tego jednak, że pieniądze trzeba odrzucić. Fabrizio Barbieri w rozważaniu na stronie włoskich jezuitów porównuje je do kawałków tła w układance: są potrzebne, bo pomagają wydobyć postać, którą układanka przedstawia. Kiedy jednak samo tło staje się celem, życie traci sens. Dla Barbieriego majątek ma pomagać budować więzi z ludźmi i nie może zająć miejsca tej głównej postaci.

Faryzeusze słuchają tego wszystkiego i podrwiwają sobie z Jezusa. Łukasz zaznacza, że byli chciwi na grosz, więc słowa o dwóch panach dotyczyły ich wprost. Jezus nie wdaje się z nimi w spór o pieniądze, tylko mówi o tym, czego nie widać: przed ludźmi uchodzą za sprawiedliwych, ale Bóg wie, co mają w sercu. Dodaje, że to, co ludzie uważają za wielkie, w oczach Boga jest obrzydliwością.

Łatwo uznać to za zarzut wyłącznie wobec faryzeuszy, ale Juan Luis Caballero w komentarzu do tej Ewangelii dla serwisu Opus Dei odnosi go także do nas. Przypomina, że i dobre, i złe czyny rodzą się we wnętrzu człowieka, dlatego zachęca, by uczciwie przyjrzeć się własnym pragnieniom i intencjom. Można zacząć od prostych pytań: czy wpłacam na zbiórkę, żeby pomóc, czy żeby inni to zobaczyli? Czy nie jestem hojny wobec obcych, a skąpy w czasie i uwadze dla najbliższych? Bóg, który zna serce, nie pyta, jak wyglądamy w oczach ludzi, tylko komu naprawdę służymy.